Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku

Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku – to największa tegoroczna wystawa w Zachęcie. Pokazuje historię polskiej scenografii w ujęciu problemowym, nie encyklopedycznym! Ekspozycja zajmująca dziesięć sal jest autorską wizją Roberta Rumasa – artysty wizualnego i scenografa, którego wspomogli teoretycy teatru.
– Miałem wiele rozterek, wybierając wątki na wystawę – mówił Robert Rumas na spotkaniu z dziennikarzami. – Nie dało się zmieścić wszystkiego, co było ważne i interesujące. Poza tym, w teatrze się siedzi, a po wystawie chodzi.

Zmiana ustawienia stara się odpowiedzieć na pytanie, czym jest scenografia i jakie pełni funkcje społeczne. Leon Schiller twierdził, że teatr jest instytucją polityczną. To przekonanie nie opuszczało Roberta Rumasa podczas tworzenia ekspozycji, która oprócz wydarzeń teatralnych, ukazuje również społeczno-polityczne.  Ale – jak zaznacza Rumas – nie wchodzi w politykę, a jedynie w polityczność teatru.
– Wędrując po kolejnych pomieszczeniach, nie politykujemy, tylko mówimy, czym jest polityka – stawia kropkę nad „i” kurator.

Chociaż Robert Rumas i współtwórcy Zmiany ustawienia zastrzegają, że nie jest to linearne przedstawienie historii scenografii polskiej, ekspozycja ukazuje najważniejsze wydarzenia i zjawiska kulturowo-społeczno-polityczne, z którymi teatr podejmował dialog. Na wystawie są zdjęcia z pielgrzymek papieskich, meczów piłki nożnej, pochodów 1-Majowych, protestów społecznych i innych wydarzeń rozgrywanych na placach, ulicach czy w obiektach użyteczności publicznej.

Od razu powiem, że nie da się tej wystawy zwiedzić podczas jednej wizyty w Zachęcie. Jest tu nie tylko dużo do oglądania, ale i poczytania. Ożywają wspomnienia, kiedy się trafia na zdjęcia czy fragmenty scenografii z oglądanych przed laty przedstawień. W zależności od wspomnień i zainteresowań, każdy zwiedzający wyjdzie z innymi wrażeniami.

Ważną rolę w tej ekspozycji odgrywają okna, a konkretnie, to, co przez nie widać przed gmachem Zachęty.
– Chcieliśmy pokazać, jak to co jest za oknem, rezonuje z tym, co dzieje się w środku – wyjaśnia Dorota Buchwald współorganizatorka wystawy z ramienia Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie.
W historii teatru bywały przedstawienia, gdzie to, co działo się na zewnątrz, stawało się tłem przedstawienia. W miejscu zazwyczaj niewidocznego dla widza zascenia, było okno lub szklana ściana.

Gościem na wystawie jest Teatr 21, w którym aktorami są młodzi ludzie z zespołem Downa i autyzmem (uczniowie i absolwenci szkoły Zespołu Społecznych Szkół Specjalnych w Warszawie, w którym ten teatr powstał przed 15 laty).
Obecny sezon Teatru 21 zatytułowany Gap się koncentruje się na napięciu między patrzącym a widzianym. Skupia się też na tym, co czuje osoba, od której odwraca się wzrok…
We wszystkie czwartki, podczas trwania wystawy Zmiana ustawienia, aktorzy Teatru 21 będą pełnić dyżury i kreować wydarzenia, w których sami wezmą udział.

Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki 19 października 2019 – 19 stycznia 2020
Kurator – Robert Rumas
Współpraca merytoryczna: Dorota Buchwald, prof. Dariusz Kosiński, dr hab. Daniel Przastek